Xeton là gì? Tính chất, cách điều chế và những ứng dụng quan trọng
Kiến thức cơ bản

Xeton là gì? Tính chất, cách điều chế và những ứng dụng quan trọng

Mục lục bài viết

Xeton là hợp chất hữu cơ quan trọng mà các bạn học sinh sẽ được tìm hiểu ở bài 44 trong chương trình Hóa học 11. Bài viết dưới đây sẽ giúp các bạn tìm hiểu rõ ràng về tính chất đặc trưng, cách điều chế cũng như những ứng dụng quan trọng của nó.

Định nghĩa xeton là gì? 

Theo Wikipedia, Ketone (tiếng Pháp: Cétone; thường được phiên âm là xeton) là một hợp chất hữu cơ, trong đó nhóm carbonyl C=O liên kết trực tiếp với 2 gốc hydrocarbon. Công thức tổng quát R-CO-R'.

Bài học về xeton. (Ảnh: Shutterstock.com)

Ví dụ về xeton:

  • Xeton đơn giản nhất là aceton CH3-CO-CH3 (dimetyl xeton – axeton).
  • CH3-CO-C6H5 (metyl phenyl xeton – axelophenon).
  • CH3-CO-CH=CH2 (Metyl vinyl xeton).

Tìm hiểu xeton là gì không thể bỏ qua danh pháp của nó. Người ta quy ước như sau:

  • Tên thay thế xeton = Tên hidrocacbon + số chỉ vị trí C trong nhóm CO + on.
  • Tên gốc chức = Tên gốc R, R’ + xeton.

Những tính chất vật lý đặc trưng của xeton

Xeton có những tính chất vật lý quan trọng như: 

Tìm hiểu những tính chất của xeton. (Ảnh: Sưu tầm Internet)

  • Xeton thường là chất lỏng, có mùi thơm tương đối dễ chịu.
  • Aceton có khả năng hòa tan vô hạn trong nước trong khi đồng đẳng cao hơn chỉ tan ít hoặc không tan.
  • Aceton có khả năng hòa tan tốt các chất hữu cơ nên thường dùng để pha dung dịch tẩy sơn móng tay.
  • Xeton thường có nhiệt độ sôi cao hơn aldehyde do sự phân nhánh trong các gốc hydrocarbon làm nhiệt độ sôi cũng như tỉ khối giảm đi.

Tính chất hóa học của xeton

Xeton có những tính chất hóa học gì là băn khoăn của nhiều bạn học. Dưới đây là một số nội dung lý thuyết quan trọng liên quan tới tính chất hóa học xeton: 

Tìm hiểu các tính chất hóa học xeton. (Ảnh: Sưu tầm Internet)

  • Xeton phản ứng với H2 với điều kiện Ni, nhiệt độ tạo ra ancol bậc II:

R-CO-R’ + H2 → R-CHOH-R’

  • Khác với andehit, xeton không có phản ứng tráng gương, không phản ứng với Cu(OH)2 ở nhiệt độ cao, không làm mất màu dung dịch Brom.
  • Xeton có phản ứng thế ở gốc hidrocacbon vị trí bên cạnh nhóm CO:

CH3COCH3 + Br2 → CH3COCH2Br + HBr (có CH3COOH)

Điều chế xeton như thế nào? 

Có 2 cách chính để điều chế xeton là điều chế xeton từ ancol hoặc điều chế từ hidrocacbon.

Điều chế xeton như thế nào. (Ảnh: Sưu tầm Internet)

  • Điều chế xeton từ ancol

Tiến hành oxi hóa không hoàn toàn ancol bậc II thu được xeton:

R-CH(OH)-R(1) + CuO → R-CO-R(1) + H2O + Cu (Điều kiện: Nhiệt độ)

Ví dụ: CH3-CH(OH)-CH3 + CuO → CH3-CO-CH3 + H2O + Cu (Điều kiện: Nhiệt độ)

  • Điều chế xeton từ hidrocacbon

Oxi hóa không hoàn toàn cumen thu được axeton và phenol theo sơ đồ:

(CH3)2CH-C6H5 → (O2) tiểu phân trung gian → (H2SO4, 20%) CH3-CO-CH3 + C6H5-OH

Xem thêm: 

Những ứng dụng phổ biến của xeton trong đời sống

Mỗi loại xeton có những ứng dụng riêng trong đời sống, điển hình như: 

  • Axeton được dùng làm dung môi trong quá trình sản xuất nhiều hợp chất trong công nghiệp mỹ phẩm, làm nguyên liệu tổng hợp clorofom, iođofom…

  • Xiclohexanon được dùng làm nguyên liệu sản xuất một số vật liệu polime như tơ capron, nilon-6,6.

Trên đây là toàn bộ những kiến thức tổng hợp liên quan đến xeton. Hy vọng những thông tin trên sẽ giúp bạn đọc ôn tập và học tập hiệu quả! Tiếp tục ghé đọc website của Monkey mỗi ngày để khám phá thêm nhiều kiến thức Hóa học, Vật lý, Toán học, tiếng Anh… hữu ích khác bạn nhé!

Ketone - Ngày truy cập: 10/8/2022

https://en.wikipedia.org/wiki/Ketone

Ketone chemical compound - Ngày truy cập: 10/8/2022

https://www.britannica.com/science/ketone

Bài viết liên quan

Bạn đang quan tâm đến các kiến thức nuôi dạy con đúng cách và hiệu quả?

Nhận tư vấn Monkey