test_ai
Kiến thức về phương trình cân bằng nhiệt Vật lý 8 (có bài tập thực hành)
Kiến thức cơ bản

Kiến thức về phương trình cân bằng nhiệt Vật lý 8 (có bài tập thực hành)

Alice Nguyen
Alice Nguyen

30/05/20223 phút đọc

Mục lục bài viết

Phương trình cân bằng nhiệt là một trong những phần kiến thức quan trọng trong Vật lý 8, thường xuất hiện trong các bài tập và đề thi ở phần nhiệt lượng. Vậy nên, bài viết này giúp các em hiểu được bản chất của phương trình cân bằng nhiệt và hướng dẫn các em giải bài tập sao cho hiệu quả nhất. 

Monkey Math
Monkey Math
Học toán
Giá chỉ từ
499.000 VNĐ
832.000 VNĐ
discount
Save
40%
Xem đặc điểm nổi bật
Đặc điểm nổi bật
  • Tự tin nắm vững môn toán theo Chương trình GDPT mới.
  • Bổ trợ kĩ năng tiếng Anh bên cạnh Toán.
  • Tạo nhiều hồ sơ để cùng học trên 1 tài khoản duy nhất, đồng bộ tiến độ học trên tất cả các thiết bị.
Monkey Math
VMonkey
Học tiếng việt
Giá chỉ từ
399.000 VNĐ
665.000 VNĐ
discount
Save
40%
Xem đặc điểm nổi bật
Đặc điểm nổi bật
  • Đánh vần chuẩn nhờ học phần Học Vần - cập nhật theo chương trình mới nhất của Bộ GD&ĐT.
  • Đọc - hiểu, chính tả tiếng Việt dễ dàng và nhẹ nhàng hơn ngay tại nhà.
  • Bồi dưỡng trí tuệ cảm xúc (EQ) nhờ hơn 450 câu chuyện thuộc 11 chủ đề, nhiều thể loại truyện.
Monkey Math
Monkey Junior
Tiếng anh cho trẻ mới bắt đầu
Giá chỉ từ
699.000 VNĐ
1199.000 VNĐ
discount
Save
40%
Xem đặc điểm nổi bật
Đặc điểm nổi bật
  • Khởi đầu tốt nhất cho con bắt đầu học tiếng Anh. Con học càng sớm càng có lợi thế.
  • Tích lũy 1000+ từ vựng mỗi năm và 6000 mẫu câu tiếng Anh trước 10 tuổi.
  • Linh hoạt sử dụng trên nhiều thiết bị.
Monkey Math
Monkey Stories
Giỏi tiếng anh trước tuổi lên 10
Giá chỉ từ
699.000 VNĐ
1199.000 VNĐ
discount
Save
40%
Xem đặc điểm nổi bật
Đặc điểm nổi bật
  • Thành thạo các kỹ năng tiếng Anh ngay trước 10 tuổi với hơn 1000 đầu truyện, hơn 100 bài học, 300+ sách nói. Nội dung thêm mới mỗi tuần.
  • Hơn 1.000 đầu truyện, hơn 300 bài học, gần 300 sách nói - thêm mới mỗi tuần.
  • Phát âm chuẩn ngay từ đầu nhờ Monkey Phonics - giúp đánh vần tiếng Anh dễ như tiếng Việt.

Nguyên lý truyền nhiệt 

Mô tả nguyên lý truyền nhiệt. (Ảnh: Shutterstock.com)

Có ba đặc điểm cần tìm hiểu trong nguyên lý truyền nhiệt. Dựa vào những hiện tượng các em quan sát được trong đời sống, tự nhiên, kỹ thuật…thì thời điểm hai vật trao đổi nhiệt cho nhau thì: 

  • Nhiệt tự truyền từ vật có nhiệt độ cao hơn sang vật có nhiệt độ thấp hơn 

  • Sự truyền nhiệt xảy ra cho tới khi nhiệt độ của hai vật bằng nhau thì ngừng lại 

  • Nhiệt lượng do vật này toả ra bằng nhiệt lượng do vật kia thu vào 

Hiểu được nguyên lý này, các em sẽ không còn thắc mắc liệu khi nhỏ một giọt nước sôi vào ca đựng nước nóng thì giọt nước truyền nhiệt cho ca nước hay ca nước truyền nhiệt cho giọt nước nữa. Cũng như dựa vào đây để nhận biết được pt cân bằng nhiệt một cách dễ dàng. 

Nhiệt lượng là gì và công thức tính nhiệt lượng

Công thức tính nhiệt lượng. (Ảnh: Monkey)

Để bổ sung kiến thức phương trình cân bằng nhiệt, ta cần ôn lại nhiệt lượng và công thức tính của nó. 

Nhiệt lượng là phần nhiệt năng mà vật nhận thêm vào hay mất đi trong quá trình truyền nhiệt. Nhiệt lượng thu vào phụ thuộc vào 3 yếu tố: Khối lượng vật, độ tăng nhiệt độ của vật & chất làm nên vật. 

=> Công thức nhiệt lượng vật thu vào: 

    Q = m.c.∆t

Trong đó 

  • Q: Nhiệt lượng (J) 

  • m: Khối lượng vật (kg)

  • ∆t: Độ tăng nhiệt độ vật (Độ C hoặc độ K) 

  • c: Nhiệt dung riêng của chất làm vật (J/kg.K)

Phương trình cân bằng nhiệt

Công thức cân bằng nhiệt sẽ là:

Q toả ra = Q thu vào

 

Q thu vào là nhiệt lượng vật thu vào đã được giải thích bên trên với công thức là  Q thu vào = m.c.∆t

=> Q toả ra = m.c.∆t

Chú ý: Hai công thức này giống nhau cách tính, khác nhau ở phần thay đổi nhiệt độ 

  • Với Q thu vào thì ∆t = t2 - t1 (t1 là nhiệt độ đầu, t2 là nhiệt độ cuối)

  • Với Q toả ra thì  ∆t  = t1 - t2 (t1 là nhiệt độ đầu, t2 là nhiệt độ cuối)

Phương pháp giải bài tập cân bằng nhiệt 

Để các em giải được những bài tập cân bằng nhiệt, chúng ta làm theo các bước dưới đây: 

Bước 1: Cần xác định được vật nào tỏa nhiệt và vật nào thu nhiệt? 

Bước 2: Viết ra công thức tính nhiệt lượng toả ra của vật 

Bước 3: Viết công thức tính nhiệt lượng thu vào của vật 

Bước 4: Viết phương trình cân bằng nhiệt => đại lượng cần tìm. 

Ví dụ: Thả một quả cầu nhôm khối lượng 0,15 kg được đun nóng tới 100°C vào một cốc nước 20 °C. Sau một thời gian, nhiệt độ của quả cầu và của nước đều bằng 25 °C. Tính khối lượng nước? Coi như chỉ có quả cầu và nước truyền nhiệt cho nhau?

Hướng dẫn giải: Nhiệt lượng của quả cầu tỏa ra là: Qtỏa = m.c.∆t = 0,15.880. (100- 25) = 9900 (J) 

Nhiệt lượng mà nước thu vào là: Qthu = m(nước).c(nước).∆t = m(nước).4200.(25-20) = 21000m 

Ta có Qtoả = Qthu => m(nước) = Qtoả/21000 0,5 kg

XÂY DỰNG NỀN TẢNG TOÁN HỌC VỮNG CHẮC CHO TRẺ TỪ NHỎ VỚI ĐA PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC, CHI PHÍ CỰC RẺ CHƯA ĐẾN 2K/NGÀY CÙNG MONKEY MATH.

 

 

Giải bài tập nhiệt lượng lớp 8 có đáp án 

Bài 1: Nếu hai vật có nhiệt độ khác nhau đặt tiếp xúc nhau thì:

A. Quá trình truyền nhiệt dừng lại khi nhiệt độ hai vật như nhau.

B. Quá trình truyền nhiệt dừng lại khi nhiệt độ một vật đạt 0°C.

C. Quá trình truyền nhiệt tiếp tục cho đến khi nhiệt năng hai vật như nhau.

D. Quá trình truyền nhiệt cho đến khi nhiệt dung riêng hai vật như nhau.

Hướng dẫn trả lời: Sự truyền nhiệt xảy ra cho đến khi nhiệt độ của hai vật như nhau thì dừng lại

Đáp án A

Bài 2: Phương trình nào sau đây là phương trình cân bằng nhiệt?

A. Qtỏa + Qthu = 0

B. Qtỏa = Qthu

C. Qtỏa.Qthu = 0

D. Q tỏa \ Q thu = 0

Hướng dẫn trả lời: Phương trình cân bằng nhiệt: Qtỏa = Qthu

Đáp án B

Bài 3: Đổ 5 lít nước ở 20°C vào 3 lít nước ở 45°C. Nhiệt độ khi cân bằng là:

A. 2,94°C

 B. 293,75°C

 C. 29,36°C

 D. 29,4°C

Hướng dẫn trả lời:

Đổi: m1 = 5 lít nước = 5 kg, m2 = 3 lít nước = 3 kg, t1 = 20°C, t2 = 45°C

- Gọi nhiệt độ khi cân bằng là t

- Nhiệt lượng thu vào của 5 lít nước là: Q1 = m1c.(t – t1)

- Nhiệt lượng thu vào của 3 lít nước là: Q2 = m2c.(t2 – t)

- Áp dụng phương trình cân bằng nhiệt ta có:

Q1 = Q2  m1c.(t – t1) = m2c.(t2 – t)

m1.(t – t1) = m2.(t2 – t)

5.(t 20) = 3.(45 t)

t = 29,375 ≈ 29,4°C

Đáp án D

Bài 4: Điều nào sau đây đúng với nguyên lý truyền nhiệt:

A. Nhiệt tự truyền từ vật có nhiệt độ thấp hơn sang vật có nhiệt độ cao hơn.

B. Nhiệt tự truyền từ vật có nhiệt độ cao hơn sang vật có nhiệt độ thấp hơn.

C. Nhiệt truyền từ vật có nhiệt dung riêng cao hơn sang vật có nhiệt dung riêng thấp hơn.

D. Nhiệt truyền từ vật có nhiệt dung riêng thấp hơn sang vật có có nhiệt dung riêng cao hơn.

Hướng dẫn trả lời: Nhiệt tự truyền từ vật có nhiệt độ cao hơn sang vật có nhiệt độ thấp hơn.

Đáp án B

Bài 5: Thả một miếng thép 2 kg đang ở nhiệt độ 345°C vào một bình đựng 3 lít nước. Sau khi cân bằng nhiệt độ cuối cùng là 30°C. Bỏ qua sự tỏa nhiệt qua môi trường. Biết nhiệt dung riêng của thép, nước lần lượt là 460 J/kg.K, 4200 J/kg.K. Nhiệt độ ban đầu của nước là:

A. 7°C

 B. 17°C

 C. 27°C 

D. 37°C

Hướng dẫn trả lời

Đổi: 3 lít nước = 3 kg

Gọi nhiệt độ ban đầu của nước là t0

- Nhiệt lượng của miếng thép tỏa ra là:

Q1 = m1c1Δt1 = 2.460.(345 – 30) = 289800 J

- Nhiệt lượng mà nước thu vào là:

Q2 = m2c2Δt2 = 3.4200.(30 – t0)

- Áp dụng phương trình cân bằng nhiệt, ta có:

Q1 = Q2  289900 = 3.4200.(30 t0)

t0 = 7°C

Đáp án A

Bài 6: Thả một quả cầu nhôm khối lượng 0,15 kg được đun nóng tới 100°C vào một cốc nước ở 20°C. Sau một thời gian, nhiệt độ của quả cầu và của nước đều bằng 25°C. Coi quả cầu và nước chỉ truyền nhiệt cho nhau. Biết nhiệt dung riêng của nhôm và nước là 800 J/kg.K, 4200 J/kg.K. Khối lượng của nước là:

A. 0,47 g

 B. 0,471kg

 C. 2 kg

 D. 2 g

Hướng dẫn trả lời

Ta có:

Nhôm m1 = 0,15kg, c1 = 880J/kg.K, t1 = 1000C

Nước: m2 = ?, c2 = 4200J/kg.K, t2 = 200C

Nhiệt độ cân bằng t = 25°C

Nhiệt lượng mà quả cầu nhôm tỏa ra là: Q1 = m1c1(t1 – t)

Nhiệt lượng mà nước nhận được là: Q2 = m2c2(t – t2)

Áp dụng phương trình cân bằng nhiệt, ta có:

Q1 = Q2  m1c1(t1 – t) = m2c2(t – t2)

0,15.880.(100 25) = m2.4200.(25 – 20)

m2 = 0,471 kg

Đáp án B

Bài 7: Người ta muốn pha nước tắm với nhiệt độ 38°C. Phải pha thêm bao nhiêu lít nước sôi vào 15 lít nước lạnh ở 24°C?

A. 2,5 lít 

B. 3,38 lít 

C. 4,2 lít 

D. 5 lít

Hướng dẫn trả lời

Đổi: 15 lít nước = 15 kg

Nhiệt độ cân bằng của nước pha là t = 38°C

Nhiệt lượng mà nước sôi tỏa ra là: Q1 = m1c(t1 – t)

Nhiệt lượng mà 15 lít nước lạnh nhận được là: Q2 = m2c(t – t2)

Áp dụng phương trình cân bằng nhiệt, ta có:

Q1 = Q2  m1c(t1 – t) = m2c(t – t2)

m1(t1 – t) = m2(t – t2)

m1.(100 – 38) = 15.(38 – 24)

m1 = 3,38 kg

Đáp án B

Bài 8: Người ta thả ba miếng đồng, nhôm, chì có cùng khối lượng vào một cốc nước nóng. So sánh nhiệt độ cuối cùng của ba miếng kim loại trên:A. Nhiệt độ của miếng chì cao nhất, rồi đến miếng đồng, miếng nhôm.

B. Nhiệt độ miếng đồng cao nhất, rồi đến miếng nhôm, miếng chì.

C. Nhiệt độ miếng nhôm cao nhất, rồi đến miếng đồng, miếng chì.

D. Nhiệt độ ba miếng bằng nhau.

Đáp án D

Bài 9: Người ta thả một miếng đồng khối lượng 0,5 kg vào 500 g nước. Miếng đồng nguội đi từ 80°C xuống 20°C. Hỏi nước nóng lên thêm bao nhiêu độ? Biết nhiệt dung riêng của đồng là 380 J/kg.K, của nước là 4200 J/kg.K.

Hướng dẫn trả lời

Nhiệt lượng mà miếng đồng tỏa ra là:

Q1 = mcuccu(80 – 20) = 0,5.380.(80 – 20) = 11400 J

Nhiệt lượng mà nước nhận được là:

Q2 = mnướccnướcΔt

Theo phương trình cân bằng nhiệt, ta có:

Q1 = Q2 = 11400 J

Δt = Q2 \ (mnước. cnước ) = 11400 / (0,5.4200) = 5,430C

Vậy nước nóng thêm được 5,43°C

Bài 10: Khi thả 1 quả cầu nhôm có khối lượng 500g vào 2kg nước ở 25 độ C thì nhiệt độ của chúng sau khi cân bằng nhiệt là 30 độ C. Hỏi nhiệt độ ban đầu của quả cầu nhôm là bao nhiêu? Biết nhiệt lượng hao phí trong trường hợp này bằng 20% nhiệt lượng do nước thu vào. Biết nhiệt dung riêng của nhôm là 880 J/kg.K, nhiệt dung riêng của nước là 4200 J/kg.K

Hướng dẫn trả lời

Nhiệt lượng nước thu vào:

Q2 = m2.c2. (t - t2) = 2.4200.(30 - 25) = 42000J

Nhiệt lượng hao phí:

Qhp= 20%.Q2= 20%.42000 = 8400J

Áp dụng phương trình cân bằng nhiệt tao có Q1 = Q2 + Qhp

m1.c1.(t1 − t) = 8400 + 42000

0,5.880.(t1− 30)= 50400

Bài 11: Người ta thả ba miếng đồng, chì có cùng khối lượng vào một cốc nước nóng. Hãy so sánh nhiệt độ cuối cùng của ba miếng kim loại trên.

Đáp án: Nhiệt độ của ba miếng bằng nhau vì khi thả ba miếng kim loại cùng khối lượng vào cốc nước nóng, thì nhiệt độ của cốc nước cao hơn sẽ truyền sang ba miếng kim loại. Và cuối cùng khi nhiệt độ của ba miếng bằng nhau thì quá trình truyền nhiệt sẽ dừng lại.

Bài 12: Một nhiệt lượng kế chứa 2 lít nước ở nhiệt độ 15°C. Hỏi nước nóng lên tới bao nhiêu độ nếu bỏ vào nhiệt lượng kế một quả cầu bằng đồng thau khối lượng 500g được đun nóng tới 100°C

Lấy nhiệt dung riêng của đồng thau là 368J/kgK, của nước là 4186J/kgK. Bỏ qua nhiệt lượng truyền cho nhiệt lượng kế và môi trường bên ngoài.

Đáp án: Nhiệt lượng quả cầu đồng tỏa ra là:

Q2 = m2.c2.(t2 – t) = 0,5.368.(100 – t)

Nhiệt lượng nước thu vào là:

Q1 = m1.c1.(t – t1) = 2.4186.(t – 15)

Vì nhiệt lượng tỏa ra bằng nhiệt lượng thu vào nên:

Qthu = Qtỏa ↔ Q2 = Q1

↔ 0,5.368.(100 – t) = 2.4186.(t – 15)

Suy ra t = 16,83°C

Bài 13: Muốn có 100 lít nước ở nhiệt độ 35°C thì phải đổ bao nhiêu lít nước đang sôi vào bao nhiêu lít nước ở nhiệt độ 15°C. Lấy nhiệt dung riêng của nước là 4190J/kg.K.

Đáp án: Gọi m1 là khối lượng nước ở 15°C và m2 là khối lượng nước đang sôi.

Ta có: m1 + m2 = 100kg (1)

Nhiệt lượng m2 kg nước đang sôi tỏa ra là:

Q2 = m2.c.(t2 – t) = m2.4190.(100 - 35)

Nhiệt lượng m1 kg nước ở nhiệt độ 15°C thu vào để nóng lên 35°C là:

Q1 = m1.c.(t – t1) = m1.4190.(100 - 35)

Vì nhiệt lượng tỏa ra bằng nhiệt lượng thu vào nên: Q2 = Q1

m2.4190.(100 - 35) = m1.4190.(100 - 35) (2)

Giải hệ phương trình giữa (1) và (2) ta được:

m1 = 76,5kg và m2 = 23,5 kg.

Như vậy, phải đổ 23,5 lít nước đang sôi vào 76,5 lít nước ở 15°C để có 100 lít nước ở 35°C.

Kết luận 

Phương trình cân bằng nhiệt mà chúng ta được biết đến thật dễ nhớ phải không nào? Các em chỉ cần nhớ Q toả ra = Q thu vào và công thức tính Qtoả & Qthu. Tuy nhiên một số bài tập lại không cung cấp hết cho chúng ta yếu tố để áp dụng ngay công thức, điều đó đòi hỏi các em phải linh hoạt hơn trong việc tính toán. Vậy chúng ta cần dành thời gian để làm nhiều bài tập khác nhau, chắc chắn sẽ không còn thấy khó khăn nữa. Monkey cảm ơn các em đã theo dõi bài viết và chúc các em học tốt bộ môn này.

Alice Nguyen
Alice Nguyen
Biên tập viên tại Monkey

Các chuyên gia trẻ em nói rằng thời điểm vàng uốn nắn con trẻ là khi bé còn nhỏ. Vì vậy tôi ở đây - cùng với tiếng Anh Monkey là cánh tay đắc lực cùng cha mẹ hiện thực hoá ước mơ của mình: “yêu thương và giáo dục trẻ đúng đắn”. Ước mơ của bạn cũng là ước mơ của chúng tôi cũng như toàn xã hội.

Bài viết liên quan

Trẻ em cần được trao cơ hội để có thể học tập và phát triển tốt hơn. Giúp con khai phá tiềm năng tư duy và ngôn ngữ ngay hôm nay.

Nhận tư vấn Monkey