Bức xạ nhiệt là gì? Định nghĩa, nguồn gốc, tính chất và tác động
Kiến thức cơ bản

Bức xạ nhiệt là gì? Định nghĩa, nguồn gốc, tính chất và tác động

Ngân Hà
Ngân Hà

13/01/20243 phút đọc

Mục lục bài viết

Bức xạ nhiệt là một hiện tượng vật lý phổ biến trong tự nhiên, xảy ra ở mọi vật chất có nhiệt độ lớn hơn 0 độ tuyệt đối. Vậy, bức xạ nhiệt là gì? Bức xạ nhiệt có nguồn gốc từ đâu? Loại bức xạ này có những tác động nào đến con người và môi trường? Hãy cùng Monkey giải đáp tất cả các thắc mắc trên thông qua bài viết dưới đây!

Monkey Math
Monkey Junior
Tiếng anh cho trẻ mới bắt đầu
Giá chỉ từ
699.000 VNĐ
1199.000 VNĐ
discount
Save
40%
Xem đặc điểm nổi bật
Đặc điểm nổi bật
  • Khởi đầu tốt nhất cho con bắt đầu học tiếng Anh. Con học càng sớm càng có lợi thế.
  • Tích lũy 1000+ từ vựng mỗi năm và 6000 mẫu câu tiếng Anh trước 10 tuổi.
  • Linh hoạt sử dụng trên nhiều thiết bị.
Monkey Math
Monkey Stories
Giỏi tiếng anh trước tuổi lên 10
Giá chỉ từ
699.000 VNĐ
1199.000 VNĐ
discount
Save
40%
Xem đặc điểm nổi bật
Đặc điểm nổi bật
  • Thành thạo các kỹ năng tiếng Anh ngay trước 10 tuổi với hơn 1000 đầu truyện, hơn 100 bài học, 300+ sách nói. Nội dung thêm mới mỗi tuần.
  • Hơn 1.000 đầu truyện, hơn 300 bài học, gần 300 sách nói - thêm mới mỗi tuần.
  • Phát âm chuẩn ngay từ đầu nhờ Monkey Phonics - giúp đánh vần tiếng Anh dễ như tiếng Việt.
Monkey Math
Monkey Math
Học toán
Giá chỉ từ
499.000 VNĐ
832.000 VNĐ
discount
Save
40%
Xem đặc điểm nổi bật
Đặc điểm nổi bật
  • Tự tin nắm vững môn toán theo Chương trình GDPT mới.
  • Bổ trợ kĩ năng tiếng Anh bên cạnh Toán.
  • Tạo nhiều hồ sơ để cùng học trên 1 tài khoản duy nhất, đồng bộ tiến độ học trên tất cả các thiết bị.
Monkey Math
VMonkey
Học tiếng việt
Giá chỉ từ
399.000 VNĐ
665.000 VNĐ
discount
Save
40%
Xem đặc điểm nổi bật
Đặc điểm nổi bật
  • Đánh vần chuẩn nhờ học phần Học Vần - cập nhật theo chương trình mới nhất của Bộ GD&ĐT.
  • Đọc - hiểu, chính tả tiếng Việt dễ dàng và nhẹ nhàng hơn ngay tại nhà.
  • Bồi dưỡng trí tuệ cảm xúc (EQ) nhờ hơn 450 câu chuyện thuộc 11 chủ đề, nhiều thể loại truyện.

Bức xạ nhiệt là gì?

Hiện tượng bức xạ nhiệt là gì? Bức xạ nhiệt là sự truyền nhiệt năng dưới dạng sóng điện từ từ một vật sang vật khác không tiếp xúc với nhau mà không cần môi chất trung gian. Cụ thể, bức xạ nhiệt được tạo ra bởi sự chuyển động nhiệt của các hạt điện tích trong vật chất. Khi các hạt điện tích trong vật chất chuyển động, chúng sẽ phát ra năng lượng dưới dạng sóng điện từ. Sóng điện từ này có thể truyền đi trong chân không hoặc trong môi trường vật chất.

Cần lưu ý rằng, tất cả các vật chất với nhiệt độ lớn hơn 0 độ tuyệt đối đều phát ra bức xạ nhiệt, với nhiệt độ của vật càng cao thì cường độ bức xạ nhiệt càng lớn.

Hiện nay, bức xạ nhiệt có thể được quan sát thấy trong nhiều hiện tượng tự nhiên và trong cuộc sống hàng ngày. Một số ví dụ cụ thể như:

  • Mặt trời phát ra bức xạ nhiệt, giúp Trái đất sưởi ấm.

  • Lửa phát ra bức xạ nhiệt, làm cho chúng ta cảm thấy nóng.

  • Máy sấy tóc sử dụng bức xạ nhiệt để làm khô tóc.

  • Máy dò nhiệt sử dụng bức xạ nhiệt để đo nhiệt độ.

Hiện tượng bức xạ nhiệt. (Ảnh: Sưu tầm Internet)

Đối lưu bức xạ nhiệt là gì?

Đối lưu bức xạ nhiệt là gì? Đối lưu bức xạ nhiệt là sự kết hợp của hai hình thức truyền nhiệt chính, đó là đối lưubức xạ nhiệt. Đối lưu là sự truyền nhiệt bằng các dòng chất lỏng hoặc chất khí, trong khi bức xạ nhiệt là sự truyền nhiệt bằng các tia nhiệt đi thẳng.

Cụ thể, đối lưu bức xạ nhiệt xảy ra khi có sự chênh lệch nhiệt độ giữa hai vùng chất lỏng hoặc chất khí. Ở vùng có nhiệt độ cao, các phân tử chuyển động nhanh hơn và có xu hướng di chuyển lên trên. Ở vùng có nhiệt độ thấp, các phân tử chuyển động chậm hơn và có xu hướng di chuyển xuống dưới.

Sự di chuyển của các phân tử này tạo ra dòng đối lưu, giúp truyền nhiệt từ vùng có nhiệt độ cao sang vùng có nhiệt độ thấp. Đồng thời, các phân tử trong dòng đối lưu cũng phát ra bức xạ nhiệt. Bức xạ nhiệt này cũng góp phần truyền nhiệt từ vùng có nhiệt độ cao sang vùng có nhiệt độ thấp.

ĐỪNG BỎ LỠ!!

Các giải pháp giúp con phát triển toàn diện về tư duy và ngôn ngữ.

Nhận ưu đãi lên đến 40% NGAY TẠI ĐÂY!

Đối lưu bức xạ nhiệt có thể được quan sát thấy trong nhiều hiện tượng tự nhiên và trong cuộc sống hàng ngày, như:

  • Sưởi ấm bằng lò sưởi: Lò sưởi đốt cháy nhiên liệu, tạo ra nhiệt. Nhiệt này truyền sang không khí xung quanh bằng đối lưu và bức xạ nhiệt.

  • Nấu nướng bằng bếp gas: Bếp gas đốt cháy nhiên liệu, tạo ra nhiệt. Nhiệt này truyền sang thức ăn bằng đối lưu và bức xạ nhiệt.

  • Sấy khô quần áo: Máy sấy quần áo sử dụng không khí nóng để sấy khô quần áo. Không khí nóng truyền nhiệt sang quần áo bằng đối lưu và bức xạ nhiệt.

Đối lưu bức xạ nhiệt trong lò sưởi. (Ảnh: Sưu tầm Internet)

Nguồn gốc của bức xạ nhiệt

Nguồn gốc của bức xạ nhiệt là gì? Nguồn gốc của bức xạ nhiệt là sự chuyển động của các hạt điện tích trong vật chất. Khi các hạt điện tích trong vật chất chuyển động, chúng sẽ tương tác với nhau và với các hạt điện tích khác trong môi trường xung quanh. Sự tương tác này sẽ làm cho các hạt điện tích bị kích thích, và chúng sẽ phát ra năng lượng (dưới dạng sóng điện từ) để trở về trạng thái cân bằng.

Sự phát xạ bức xạ nhiệt phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm:

  • Nhiệt độ của vật: Nhiệt độ của vật càng cao thì cường độ bức xạ nhiệt càng lớn.

  • Cấu trúc vật chất: Cấu trúc vật chất càng phức tạp thì cường độ bức xạ nhiệt càng lớn.

  • Tính chất của môi trường xung quanh: Nếu môi trường xung quanh là chất lỏng hoặc chất khí thì cường độ bức xạ nhiệt sẽ giảm.

Bức xạ nhiệt từ Mặt trời. (Ảnh: Sưu tầm Internet)

Tính chất của bức xạ nhiệt

Tính chất của bức xạ nhiệt là gì? Cụ thể, bức xạ nhiệt mang một số tính chất của sóng điện từ và chất nhiệt, như sau:

  • Tính chất sóng điện từ: Bức xạ nhiệt là một dạng sóng điện từ, có các tính chất chung của sóng điện từ như:

    • Vận tốc truyền bằng vận tốc ánh sáng trong chân không.

    • Bị khúc xạ, phản xạ, tán xạ khi gặp vật cản.

    • Có thể tương tác với điện trường và từ trường.

  • Tính chất nhiệt: Bức xạ nhiệt có thể truyền nhiệt từ một vật sang vật khác.

  • Định luật Planck: Quang phổ của bức xạ nhiệt được mô tả bởi định luật Planck, theo đó cường độ bức xạ nhiệt phụ thuộc vào nhiệt độ của vật và bước sóng của bức xạ.

  • Định luật Stefan-Boltzmann: Tổng năng lượng bức xạ nhiệt phát ra từ một vật được mô tả bởi định luật Stefan-Boltzmann, theo đó năng lượng bức xạ nhiệt tỉ lệ với bình phương của nhiệt độ tuyệt đối của vật và diện tích bề mặt của vật.

Tính chất sóng điện từ của bức xạ nhiệt. (Ảnh: Sưu tầm Internet)

Tác động của bức xạ nhiệt

Bức xạ nhiệt có các tác động tích cực và tiêu cực đến môi trường và con người. Cụ thể như:

Tác động tích cực của bức xạ nhiệt, gồm:

  • Sưởi ấm, làm mát: Bức xạ nhiệt từ Mặt trời là nguồn năng lượng chính giúp Trái đất sưởi ấm. Bức xạ nhiệt cũng được sử dụng trong các ứng dụng sưởi ấm và làm mát trong nhà và công nghiệp. 

  • Nấu nướng: Bức xạ nhiệt được sử dụng trong nấu nướng, chẳng hạn như nướng, chiên, hấp,... 

  • Sấy khô: Bức xạ nhiệt được sử dụng để sấy khô thực phẩm, quần áo,... 

  • Điều trị bệnh: Bức xạ nhiệt được sử dụng trong điều trị một số bệnh, chẳng hạn như ung thư, bệnh tim mạch,... 

  • Phát hiện, giám sát: Bức xạ nhiệt được sử dụng trong các ứng dụng phát hiện, giám sát, chẳng hạn như phát hiện cháy, phát hiện xâm nhập,... 

Tác động tiêu cực của bức xạ nhiệt, gồm:

  • Bỏng da: Bức xạ nhiệt có thể gây bỏng da nếu tiếp xúc với cường độ cao trong thời gian dài. 

  • Ung thư da: Bức xạ nhiệt có thể gây ung thư da nếu tiếp xúc với cường độ cao trong thời gian dài. 

  • Rối loạn thị lực: Bức xạ nhiệt có thể gây rối loạn thị lực nếu tiếp xúc với cường độ cao trong thời gian dài.

  • Tổn thương hệ thần kinh: Bức xạ nhiệt có thể gây tổn thương hệ thần kinh nếu tiếp xúc với cường độ cao trong thời gian dài. 

  • Ô nhiễm môi trường: Bức xạ nhiệt từ các nguồn ô nhiễm, chẳng hạn như nhà máy nhiệt điện, có thể góp phần làm biến đổi khí hậu. 

Tác động của bức xạ nhiệt. (Ảnh: Sưu tầm Internet)

Sự khác biệt giữa bức xạ nhiệt và bức xạ ánh sáng

Bức xạ nhiệt và bức xạ ánh sáng đều là các dạng bức xạ điện từ, nhưng có một số điểm khác biệt chính như:

Đặc điểm

Bức xạ nhiệt

Bức xạ ánh sáng

Nguồn phát

Mọi vật thể có nhiệt độ cao hơn độ không tuyệt đối đều phát ra bức xạ nhiệt

Các nguồn phát ánh sáng tự nhiên như mặt trời, sao,... hoặc các nguồn phát ánh sáng nhân tạo như đèn, tia laser,...

Tần số và bước sóng

Tần số và bước sóng của bức xạ nhiệt không xác định, phụ thuộc vào nhiệt độ của vật thể phát ra

Tần số và bước sóng của bức xạ ánh sáng xác định, nằm trong vùng từ 380 nm đến 780 nm (ánh sáng nhìn thấy)

Tính chất

Bức xạ nhiệt có thể nhìn thấy, nhưng chỉ ở một số tần số nhất định (ánh sáng nhìn thấy)

Bức xạ ánh sáng có thể nhìn thấy, nhưng cũng có thể không nhìn thấy (ánh sáng hồng ngoại, ánh sáng tử ngoại,...)

Ứng dụng

Bức xạ nhiệt được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực như sưởi ấm, nấu nướng, sấy khô,...

Bức xạ ánh sáng được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực như chiếu sáng, truyền thông, y tế,...

 

Xem thêm:

  1. Monkey Apps - Bộ ứng dụng học tập giúp trẻ phát triển toàn diện về tư duy và ngôn ngữ
  2. Ánh sáng xanh tím kích thích tổng hợp axit amin, protein như thế nào?

Như vậy, bài viết này đã giúp bạn giải đáp câu hỏi “Bức xạ nhiệt là gì?” một cách chi tiết và đầy đủ nhất. Ngoài ra, để tránh nhầm lẫn giữa hai khái niệm bức xạ nhiệt và bức xạ ánh sáng, Monkey cũng đã cung cấp thêm cho bạn về phần so sánh chi tiết của hai loại bức xạ này. Nếu như bạn hứng thú với các chủ đề tương tự, hãy tìm đọc thêm các bài viết khác tại chuyên mục Kiến thức cơ bản ở blog chính thức của chúng tôi nhé! Xin chân thành cảm ơn!

Ngân Hà
Ngân Hà

Tôi là Ngân Hà (Aly Ngân), biên tập viên đã có hơn 2 năm đảm nhận vị trí Content Marketing chuyên nghiệp, có kiến thức và kinh nghiệm viết bài về lĩnh vực giáo dục và sức khỏe,...

Bài viết liên quan

Trẻ em cần được trao cơ hội để có thể học tập và phát triển tốt hơn. Giúp con khai phá tiềm năng tư duy và ngôn ngữ ngay hôm nay.

Nhận tư vấn Monkey