Giải thích hiện tượng nhật thực nguyệt thực vật lý 7 dễ hiểu
Kiến thức cơ bản

Giải thích hiện tượng nhật thực nguyệt thực vật lý 7 dễ hiểu

Alice Nguyen
Alice Nguyen

22/05/20223 phút đọc

Mục lục bài viết

Khi đi trên đường các bạn hay gặp trường hợp trời đang nắng bỗng nhiên lại râm mát, ngước nhìn lên bầu trời ta thấy một đám mây đang che mất mặt trời. Hay thời ngày xưa khi chưa có đồng hồ, người ta thường dùng mặt trời làm thước đo thời gian. Tại sao lại như vậy? Những hiện tượng đó đều liên quan đến nhật thực & nguyệt thực. Bài viết này giải thích hiện tượng nhật thực nguyệt thực vật lí 7 dễ hiểu dựa trên ứng dụng định luật truyền thẳng của ánh sáng.

Bóng tối là gì? Bóng nửa tối là gì?  

Do khi giải thích về hai hiện tượng nhật thực và nguyệt thực, người ta cũng dùng những khái niệm như bóng tối và bóng nửa tối để giải thích hiện tượng đó. Để cho dễ hình dung, trước tiên chúng ta cần tìm hiểu bóng tối là gì và bóng nửa tối là gì qua hai thí nghiệm đơn giản dưới đây. 

Bóng tối là gì

Để hiểu được khái niệm này, hãy cùng xem một thí nghiệm dưới đây

Thí nghiệm 1

Đặt một nguồn sáng nhỏ (có thể là bóng đèn pin đang sáng) trước màn chắn. Trong khoảng từ bóng đèn đến màn chắn, đặt thêm một miếng bìa như hình bên dưới.

Hình ảnh thí nghiệm 1. (Ảnh: Sưu tầm Internet)

Quan sát thí nghiệm ta thấy

Vùng tối: Vì các tia sáng từ đèn phát ra truyền theo đường thẳng, những tia sáng nào bị miếng bìa chắn lại sẽ không đến được màn chắn. Vậy nên, trên màn chắn sẽ xuất hiện vùng không nhận được ánh sáng từ đèn truyền tới và được gọi là vùng tối.

Vùng sáng: Vì có các tia sáng từ đèn pin truyền thẳng đến màn chắn mà không bị cản trở. Do đó trên màn chắn sẽ có vùng chắn được ánh sáng gọi là vùng sáng.

Như vậy, qua thí nghiệm trên ta có nhận xét: 

  • Vùng màu đen không nhận được ánh sáng từ nguồn sáng tới vì ánh sáng truyền theo đường thẳng, gặp vật cản ánh sáng sẽ bị cản lại và không truyền qua được.

⇒ Trên màn chắn đặt phía sau vật cản có một vùng không nhận được ánh sáng từ nguồn sáng tới được gọi là bóng tối.

Bóng nửa tối là gì

Thí nghiệm 2

Thay bóng đèn pin thành bóng có hiệu suất cao hơn (bóng đèn điện).

Hình ảnh thí nghiệm 2. (Ảnh: Sưu tầm Internet)

Quan sát hiện tượng ta thấy: 

Vùng bóng nửa tối: Vùng nằm sau tấm bìa chỉ nhận được một phần sáng mà bóng đèn điện truyền tới.

Như vậy, qua thí nghiệm trên ta có nhận xét: 

  • Vùng ở giữa màn chắn là vùng tối 
  • Vùng ở ngoài cùng chính là vùng sáng
  • Vùng xen giữa được gọi là vùng bóng nửa tối 

⇒  Trên màn chắn đặt phía sau vật chắn có một vùng chỉ nhận được ánh sáng từ một phần của nguồn sáng tới được gọi là vùng bóng nửa tối.

Giải thích hiện tượng nhật thực nguyệt thực vật lí 7 

Giải thích hiện tượng nhật thực 

Khi Mặt Trăng nằm giữa Mặt Trời và Trái Đất thì một phần ánh sáng từ Mặt Trời chiếu đến Trái Đất sẽ bị Mặt Trăng che khuất. Khi đó trên Trái Đất sẽ xuất hiện bóng tối và bóng nửa tối. Ta nói khi đó xảy ra hiện tượng nhật thực.

Hình ảnh minh họa cho hiện tượng nhật thực. (Ảnh: Sưu tầm Internet)

Nếu ta đứng ở chỗ bóng tối thì sẽ không nhìn thấy Mặt Trời, ta nói ở đó có hiện tượng nhật thực toàn phần. Nếu ta đứng ở chỗ bóng nửa tối thì sẽ nhìn thấy một phần Mặt Trời, ta nói ở đó có hiện tượng nhật thực một phần.

Hình ảnh nhật thực một phần diễn ra vào ngày 19/3 tại Việt Nam. (Ảnh: Sưu tầm Internet)

Hình ảnh nhật thực một phần diễn ra vào ngày 19/3 tại Việt Nam. (Ảnh: Sưu tầm Internet)

Giải thích hiện tượng nguyệt thực 

Khi Trái Đất nằm giữa Mặt Trăng và Mặt Trời, Mặt Trăng sẽ bị Trái Đất che khuất, nó không nhận được ánh sáng từ Mặt Trời chiếu đến nên chúng ta không thể nhìn thấy Mặt Trăng. Ta nói khi đó đã xảy ra hiện tượng nguyệt thực.

Hiện tượng nguyệt thực có rất nhiều kiểu khác nhau nhưng chỉ có 3 kiểu nguyệt thực chính và thường hay xuất hiện nhất đó là: 

Nguyệt thực một phần

Hiện tượng này xảy ra khi Mặt Trời, Trái Đất và Mặt Trăng nằm trên một đường gần thẳng hàng nhau. Lúc này ánh trăng sẽ bị mờ đi và Mặt Trăng bị khuyết đi một phần. Có thể nhìn thấy bóng của Trái Đất màu đen (hoặc màu đỏ sẫm) đang che khuất Mặt Trăng. Trong quá trình nguyệt thực toàn phần, nguyệt thực một phần sẽ xuất hiện trước và sau khi nguyệt thực toàn phần. Nguyệt thực một phần thường sẽ kéo dài khoảng 6 tiếng đồng hồ.

Hình ảnh nguyệt thực một phần. (Ảnh: Sưu tầm Internet)

Nguyệt thực toàn phần

Xảy ra khi Mặt Trời, Trái Đất và Mặt Trăng nằm thẳng hàng nhau. Khi đó, Mặt Trăng đi vào vùng bóng tối của Trái Đất. Lúc này ánh trăng sẽ bị mờ đi và Mặt Trăng sẽ có màu đỏ đồng, đôi khi sẽ có màu cam sẫm. 

Khi nguyệt thực toàn phần diễn ra, tia Mặt Trời trước khi đến được Mặt Trăng đã chiếu vào chóp bóng của Trái Đất và bị khí quyển Trái Đất khúc xạ. Các tia sáng bước sóng ngắn đã bị cản lại hết, chỉ còn các tia có bước sóng dài (đỏ, cam) xuyên qua. Chính vì vậy mà Mặt Trăng thường hiện ra dưới màu đỏ nhạt. Thời gian tối đa của nguyệt thực toàn phần: 104 phút (trường hợp thường hay tái diễn).

Hình ảnh minh họa cho nguyệt thực toàn phần. (Ảnh: Sưu tầm Internet)

Nguyệt thực nửa tối

Xảy ra khi Mặt Trăng đi qua vùng nửa tối của Trái Đất. Lúc này ánh trăng sẽ mờ và Mặt Trăng sẽ mờ và tối đần đi. Nguyệt thực bán phần khó nhìn thấy bằng mắt thường do ánh chói của Mặt Trời giảm thiểu.

Hình ảnh minh họa cho nguyệt thực nửa tối. (Ảnh: Sưu tầm Internet)


Xem thêm: Nguồn sáng là gì cho ví dụ ? Tổng hợp câu hỏi & bài tập về nguồn sáng

Giải bài tập vật lí 7 bài 3 trang 9 SGK

Bài 1: Câu 3 (trang 10 sgk Vật Lý 7): Giải thích vì sao đứng ở nơi có nhật thực toàn phần ta lại không nhìn thấy Mặt Trời và thấy trời tối lại?

Đáp án: 

Nơi có nhật thực toàn phần nằm trong vùng bóng tối của Mặt Trăng, bị Mặt Trăng che khuất không cho ánh sáng Mặt Trời chiếu đến. Vì thế đứng ở nơi có nhật thực toàn phần không nhìn thấy Mặt Trời và thấy trời tối lại.

Ngoài ra, để có thể ôn tập kỹ càng hơn các dạng bài liên quan đến hiện tượng nhật thực nguyệt thực thì các bạn có thể tham khảo một số câu hỏi dưới đây. Những câu hỏi này khá tương đồng trong những bài kiểm tra mà giáo thường ra nên các bạn hãy cố gắng ôn luyện thật nhiều nhé.

Bài 2: Ban đêm, trong phòng chỉ có một ngọn đèn. Giơ bàn tay chắn giữa ngọn đèn và bức tường, ta quan sát thấy trên bức tường?

  1. Một vùng tối hình bàn tay

  2. Vùng sáng được chiếu sáng đầy đủ

  3. Một vùng bóng tối tròn

  4. Một vùng tối hình bàn tay, xung quanh có viền mờ hơn

Bài 3: Khi đứng ở vị trị bóng tối hay bóng nửa tối ta mới quan sát được hiện tượng Nhật thực toàn phần. Vì sao lại khẳng định như vậy?

  1. Đứng ở chỗ bóng nửa tối. Vì đứng ở vị trí bóng nửa tối ta có thể nhìn thấy Mặt Trời, ta gọi là có Nhật thực toàn phần.

  2. Đứng ở chỗ bóng tối. Vì đứng ở vị trí bóng tối ta không nhìn thấy Mặt Trời, ta gọi là có Nhật thực toàn phần.

  3. Đứng ở chỗ bóng nửa tối. Vì đứng ở vị trí bóng tối ta không nhìn thấy Mặt Trời ta gọi là có Nhật thực toàn phần.

  4. Đứng ở chỗ bóng tối. Vì đứng ở vị trí bóng tối ta sẽ nhìn thấy Mặt Trời ta gọi là có Nhật thực toàn phần.

Bài 4: Đứng trên mặt đất, trường hợp nào dưới đây ta thấy có nguyệt thực?

  1. Ban đêm, khi nơi ta đứng không nhận được ánh sáng Mặt Trời.

  2. Ban đêm, khi Mặt Trăng không nhận được ánh sáng Mặt Trời vì bị Trái Đất che khuất.

  3. Khi Mặt Trời che khuất Mặt Trăng, không cho ánh sáng từ Mặt Trăng tới Trái Đất.

  4. Khi Mặt Trăng che khuất Mặt Trời, ta chỉ nhìn thấy phía sau Mặt Trăng tối đen.

Bài 5: Đặt một ngọn nến trước một màn chắn sáng. Để mắt trong vùng bóng nửa tối, ta quan sát ngọn nến thấy có gì khác so với khi không có màn chắn?

  1. Ngọn nến sáng yếu hơn

  2. Ngọn nến sáng mạnh hơn

  3. Không có gì khác

  4. Chỉ nhìn thấy một phần của ngọn nến

Hướng dẫn giải: 

Bài 2: 

Bàn tay chắn giữa ngọn đèn và bức tường đóng vai trò là vật chắn sáng. Khi này, trên tường sẽ xuất hiện bóng tối và bóng nửa tối của bàn tay tức là một vùng tối hình bàn tay, xung quanh sẽ có viền mờ hơn.

Hình dạng của bóng tối và bóng nửa tối giống bàn tay là do các tia sáng truyền theo đường thẳng.

Đáp án cần chọn là: D

Bài 3: 

B. Đứng ở chỗ bóng tối. Vì đứng ở vị trí bóng tối ta không nhìn thấy Mặt Trời, ta gọi là có Nhật thực toàn phần.

Bài 4: 

B. Ban đêm, khi Mặt Trăng không nhận được ánh sáng Mặt Trời vì bị Trái Đất che khuất.

Bài 5: 

D. Chỉ nhìn thấy một phần của ngọn nến

Trên đây là tổng hợp những kiến thức và cách giải thích hiện tượng nhật thực nguyệt thực vật lí 7 dễ hiểu mà Monkey biên soạn cho các bạn. Mong rằng những chia sẻ trên sẽ giúp mọi người có thể ghi nhớ bài học một cách lâu nhất. Nếu bạn thấy hay thì hãy theo dõi Monkey và thường xuyên truy cập vào kiến thức cơ bản để có thể cập nhập cho mình những bài học hữu ích nhé.

Alice Nguyen
Alice Nguyen
Biên tập viên tại Monkey

Các chuyên gia trẻ em nói rằng thời điểm vàng uốn nắn con trẻ là khi bé còn nhỏ. Vì vậy tôi ở đây - cùng với tiếng Anh Monkey là cánh tay đắc lực cùng cha mẹ hiện thực hoá ước mơ của mình: “yêu thương và giáo dục trẻ đúng đắn”. Ước mơ của bạn cũng là ước mơ của chúng tôi cũng như toàn xã hội.

Bài viết liên quan

Bạn đang quan tâm đến các kiến thức nuôi dạy con đúng cách và hiệu quả?

Nhận tư vấn Monkey