zalo
Thao tác lập luận: Ôn thi phần Đọc - Hiểu THPT Quốc Gia môn Ngữ Văn
Học tiếng việt

Thao tác lập luận: Ôn thi phần Đọc - Hiểu THPT Quốc Gia môn Ngữ Văn

Ngân Hà
Ngân Hà

14/06/20243 phút đọc

Mục lục bài viết

Thao tác lập luận đóng vai trò nền tảng trong việc xây dựng lập luận chặt chẽ, logic, thuyết phục người đọc. Nắm vững các thao tác lập luận chính là chìa khóa giúp bạn chinh phục phần thi Đọc - Hiểu, từ đó đạt điểm cao trong kỳ thi THPT Quốc Gia môn Ngữ Văn. Bài viết này của Monkey sẽ cung cấp cho bạn những kiến thức chuyên sâu và hệ thống về các thao tác lập luận thường gặp trong phần Đọc - Hiểu THPT Quốc Gia, giúp bạn ôn tập hiệu quả và tự tin giải quyết mọi dạng đề thi.

Monkey Math
Monkey Junior
Tiếng Anh cho mọi trẻ em
Giá chỉ từ
699.000 VNĐ
1199.000 VNĐ
discount
Save
40%
Xem đặc điểm nổi bật
Đặc điểm nổi bật
  • Khởi đầu tốt nhất cho con bắt đầu học tiếng Anh. Con học càng sớm càng có lợi thế.
  • Tích lũy 1000+ từ vựng mỗi năm và 6000 mẫu câu tiếng Anh trước 10 tuổi.
  • Linh hoạt sử dụng trên nhiều thiết bị.
Monkey Math
Monkey Stories
Giỏi tiếng anh trước tuổi lên 10
Giá chỉ từ
699.000 VNĐ
1199.000 VNĐ
discount
Save
40%
Xem đặc điểm nổi bật
Đặc điểm nổi bật
  • Thành thạo các kỹ năng tiếng Anh ngay trước 10 tuổi với hơn 1000 đầu truyện, hơn 100 bài học, 300+ sách nói. Nội dung thêm mới mỗi tuần.
  • Hơn 1.000 đầu truyện, hơn 300 bài học, gần 300 sách nói - thêm mới mỗi tuần.
  • Phát âm chuẩn ngay từ đầu nhờ Monkey Phonics - giúp đánh vần tiếng Anh dễ như tiếng Việt.
Monkey Math
Monkey Math
Học toán
Giá chỉ từ
499.000 VNĐ
832.000 VNĐ
discount
Save
40%
Xem đặc điểm nổi bật
Đặc điểm nổi bật
  • Tự tin nắm vững môn toán theo Chương trình GDPT mới.
  • Bổ trợ kĩ năng tiếng Anh bên cạnh Toán.
  • Tạo nhiều hồ sơ để cùng học trên 1 tài khoản duy nhất, đồng bộ tiến độ học trên tất cả các thiết bị.
Monkey Math
VMonkey
Học tiếng việt
Giá chỉ từ
399.000 VNĐ
665.000 VNĐ
discount
Save
40%
Xem đặc điểm nổi bật
Đặc điểm nổi bật
  • Đánh vần chuẩn nhờ học phần Học Vần - cập nhật theo chương trình mới nhất của Bộ GD&ĐT.
  • Đọc - hiểu, chính tả tiếng Việt dễ dàng và nhẹ nhàng hơn ngay tại nhà.
  • Bồi dưỡng trí tuệ cảm xúc (EQ) nhờ hơn 450 câu chuyện thuộc 11 chủ đề, nhiều thể loại truyện.

Thao tác lập luận là gì?

Thao tác lập luậnkhả năng sử dụng ngôn ngữ (viết hoặc nói) để thể hiện suy nghĩ, quan điểm của bản thân về một vấn đề nào đó, nhằm thuyết phục hoặc chứng minh cho người khác tin tưởng, đồng ý và chấp thuận điều mà người lập luận muốn. Nói cách khác, thao tác lập luận là công cụ giúp con người truyền đạt thông tin, tranh luận và giải quyết vấn đề một cách hiệu quả.

Trong kỳ thi THPT Quốc Gia môn Ngữ Văn, kiến thức về thao tác lập luận được đánh giá cao và thường xuất hiện trong phần Đọc - Hiểu của đề thi. Vì thế, các thí sinh đang ôn tập thi THPT Quốc Gia môn Văn không nên bỏ qua phần kiến thức quan trong này.

Vậy, có bao nhiêu thao tác lập luận? Trong chương trình văn học hiện nay, có tất cả 6 thao tác lập luận chính. Các thao tác lập luận gồm giải thích, phân tích, chứng minh, bác bỏ, bình luận, so sánh. Cùng Monkey tìm hiểu khái niệm và cách nhận biết thao tác lập luận ngay trong phần tiếp theo của bài viết này nhé!

Thao tác lập luận Giải thích

Thao tác lập luận giải thích là gì? Thao tác lập luận giải thích là phương thức sử dụng ngôn ngữ để cắt nghĩa, làm sáng tỏ một vấn đề, hiện tượng, khái niệm nào đó, giúp người nghe hoặc người đọc hiểu rõ, hiểu đúng về vấn đề đó. 

Đặc trưng của thao tác lập luận giải thích:

  • Tính rõ ràng: Sử dụng ngôn ngữ dễ hiểu, dễ tiếp thu, tránh dùng những từ ngữ chuyên ngành, trừu tượng.

  • Tính chính xác: Thông tin được giải thích phải chính xác, chân thực, đáng tin cậy.

  • Tính logic: Các ý giải thích phải được sắp xếp hợp lý, có liên kết chặt chẽ với nhau, tạo nên một hệ thống lập luận chặt chẽ, logic.

  • Tính sinh động: Sử dụng các ví dụ, so sánh, hình ảnh để minh họa cho vấn đề được giải thích, giúp người nghe, người đọc dễ hiểu và ghi nhớ hơn.

Cách xác định thao tác lập luận giải thích:

  • Xác định nội dung: Nội dung được giải thích thường là những vấn đề, hiện tượng, khái niệm chưa được biết rõ, chưa được hiểu đầy đủ.

  • Xác định mục đích: Mục đích của thao tác giải thích là làm sáng tỏ, giải thích rõ ràng vấn đề để người nghe, người đọc hiểu rõ, hiểu đúng.

  • Xác định cách thức: Thao tác giải thích thường được thực hiện bằng cách định nghĩa, phân tích, giảng giải, minh họa bằng ví dụ, so sánh, hình ảnh.

Thao tác lập luận giải thích. (Ảnh: Sưu tầm Internet)

Thao tác lập luận Phân tích

Thao tác lập luận phân tích là gì? Thao tác lập luận phân tích là phương thức sử dụng ngôn ngữ để chia nhỏ, tách ra đối tượng thành các yếu tố, bộ phận, khía cạnh cấu thành nên nó, từ đó hiểu rõ bản chất, cấu tạo và mối quan hệ giữa các yếu tố đó. Nói cách khác, phân tích là thao tác "mổ xẻ" vấn đề để hiểu tường tận về vấn đề đó.

Đặc trưng của thao tác lập luận phân tích:

  • Tính khoa học: Phân tích dựa trên cơ sở khoa học, logic, khách quan, không mang tính cảm tính, chủ quan.

  • Tính cặn kẽ: Phân tích phải đi sâu, đi sát vào từng yếu tố, khía cạnh của đối tượng, không bỏ sót bất kỳ chi tiết nào quan trọng.

  • Tính hệ thống: Các yếu tố, khía cạnh được phân tích phải được sắp xếp một cách hợp lý, có logic, thể hiện mối quan hệ chặt chẽ với nhau.

  • Tính sáng tạo: Phân tích phải có sự sáng tạo, mới mẻ, độc đáo, thể hiện quan điểm, cách nhìn nhận riêng của người phân tích.

Cách xác định thao tác lập luận phân tích:

  • Xác định nội dung: Nội dung được phân tích thường là những vấn đề, hiện tượng phức tạp, có nhiều khía cạnh, mối quan hệ.

  • Xác định mục đích: Mục đích của thao tác phân tích là làm rõ, hiểu tường tận về bản chất, cấu tạo và mối quan hệ giữa các yếu tố của đối tượng.

  • Xác định cách thức: Thao tác phân tích thường được thực hiện bằng cách chia nhỏ, tách ra đối tượng thành các yếu tố, bộ phận, khía cạnh cấu thành nên nó, sau đó phân tích từng yếu tố, khía cạnh một cách cặn kẽ, có hệ thống.

Thao tác lập luận Chứng minh

Thao tác lập luận chứng minh là gì? Thao tác lập luận chứng minh là phương thức sử dụng ngôn ngữ để lập luận, truyền đạt những dẫn chứng, lý lẽ xác thực, khách quan nhằm thuyết phục, khiến người nghe, người đọc tin tưởng, đồng ý với quan điểm, ý kiến của người lập luận.

Đặc trưng của thao tác lập luận chứng minh:

  • Tính khoa học: Dẫn chứng phải chân thực, đã được kiểm chứng, có cơ sở khoa học, logic.

  • Tính thuyết phục: Dẫn chứng phải phong phú, tiêu biểu, toàn diện, sát hợp với vấn đề cần chứng minh, sắp xếp hợp lý, có liên kết chặt chẽ với nhau.

  • Tính khách quan: Lập luận phải trung thực, công bằng, không thiên vị, không mang tính cảm tính.

  • Sức hấp dẫn: Lập luận phải sinh động, dễ hiểu, dễ tiếp thu, gây ấn tượng cho người nghe, người đọc.

Cách xác định thao tác lập luận chứng minh:

  • Xác định nội dung: Nội dung được chứng minh thường là những quan điểm, ý kiến, đánh giá chưa được mọi người đồng ý hoặc cần được khẳng định.

  • Xác định mục đích: Mục đích của thao tác chứng minh là khiến người nghe, người đọc tin tưởng, đồng ý với quan điểm, ý kiến của người lập luận.

  • Xác định cách thức: Thao tác chứng minh thường được thực hiện bằng cách đưa ra dẫn chứng, lý lẽ để lập luận, giải thích, phân tích vấn đề.

Thao tác lập luận chứng minh. (Ảnh: Sưu tầm Internet)

Thao tác lập luận Bác bỏ

Thao tác lập luận bác bỏ là gì? Thao tác lập luận bác bỏ là phương thức sử dụng ngôn ngữ để dùng lí lẽ và dẫn chứng nhằm gạt bỏ, phủ định những quan điểm, ý kiến, lập luận sai lệch, thiếu chính xác, từ đó nêu ý kiến đúng của bản thân để thuyết phục người nghe, người đọc.

Đặc trưng của thao tác lập luận bác bỏ:

  • Tính logic: Lập luận phải chặt chẽ, có căn cứ khoa học, phân tích khách quan, không mang tính cảm tính.

  • Tính thuyết phục: Dẫn chứng phải phong phú, tiêu biểu, toàn diện, sát hợp với vấn đề cần bác bỏ, sắp xếp hợp lý, có liên kết chặt chẽ với nhau.

  • Tính khách quan: Lập luận phải trung thực, công bằng, không thiên vị, không mang tính cảm tính.

  • Sức hấp dẫn: Lập luận phải sinh động, dễ hiểu, dễ tiếp thu, gây ấn tượng cho người nghe, người đọc.

Cách xác định thao tác lập luận bác bỏ:

  • Xác định nội dung: Nội dung được bác bỏ thường là những quan điểm, ý kiến, lập luận sai lầm, chưa chính xác, gây hiểu lầm.

  • Xác định mục đích: Mục đích của thao tác bác bỏ là gạt bỏ, phủ định những lập luận sai trái để lên tiếng cho chân lý, thuyết phục người nghe, người đọc tin tưởng, đồng ý với quan điểm, ý kiến đúng đắn của người lập luận.

  • Xác định cách thức: Thao tác bác bỏ thường được thực hiện bằng cách chỉ ra những điểm sai lệch, thiếu chính xác của lập luận cần bác bỏ, phân tích nguyên nhân dẫn đến những sai lệch đó, đưa ra dẫn chứng để chứng minh cho lập luận của mình.

ĐỪNG BỎ LỠ!!

Chương trình xây dựng nền tảng tiếng Việt theo phương pháp hiện đại nhất.

Nhận ưu đãi lên đến 40% NGAY TẠI ĐÂY!

Thao tác lập luận Bình luận

Thao tác lập luận bình luận là gì? Thao tác lập luận bình luận là phương thức sử dụng ngôn ngữ để nêu ý kiến, đánh giá, phân tích về một hiện tượng, vấn đề trong đời sống hoặc trong văn học, từ đó thuyết phục người nghe, người đọc tán đồng với nhận xét của bản thân. 

Đặc trưng của thao tác lập luận bình luận:

  • Tính rõ ràng: Phải trình bày rõ ràng, trung thực về hiện tượng, vấn đề được bình luận.

  • Tính khách quan: Phải dựa trên cơ sở khoa học, logic, không mang tính cảm tính.

  • Tính thuyết phục: Phải đưa ra lí lẽ, dẫn chứng chắc chắn, phong phú, toàn diện để thuyết phục người nghe, người đọc.

  • Tính sáng tạo: Phải có ý kiến độc đáo, mới mẻ, khác biệt, thể hiện quan điểm, cách nhìn nhận riêng của người bình luận.

Cách xác định thao tác lập luận bình luận:

  • Xác định nội dung: Nội dung được bình luận thường là những hiện tượng, vấn đề đang thu hút sự quan tâm, gây tranh cãi hoặc cần được đánh giá.

  • Xác định mục đích: Mục đích của thao tác bình luận là nêu ý kiến, đánh giá, phân tích về hiện tượng, vấn đề một cách khách quan, thuyết phục để hướng người nghe, người đọc đến một cách nhìn nhận đúng đắn.

  • Xác định cách thức: Thao tác bình luận thường được thực hiện bằng cách trình bày hiện tượng, vấn đề, đưa ra ý kiến, đánh giá, phân tích, bày tỏ quan điểm và đưa ra lí lẽ, dẫn chứng để thuyết phục người nghe, người đọc.

Thao tác lập luận bình luận. (Ảnh: Sưu tầm Internet)

Thao tác lập luận So sánh

Thao tác lập luận so sánh là gì? Thao tác lập luận so sánh là phương thức sử dụng ngôn ngữ để đối chiếu, so sánh hai hoặc nhiều sự vật, hiện tượng, khái niệm nhằm làm sáng tỏ đặc điểm, bản chất, giá trị của mỗi đối tượng và từ đó nhận thức rõ hơn về vấn đề đang bàn.

Đặc trưng của thao tác lập luận so sánh:

  • Tính khoa học: Phải dựa trên cơ sở khoa học, logic, không mang tính cảm tính.

  • Tính khách quan: Phải so sánh các đối tượng trên cùng một bình diện, đánh giá trên cùng một tiêu chí.

  • Tính chính xác: Phải so sánh chính xác, trung thực, không bóp méo thông tin.

  • Tính sinh động: Phải sử dụng ngôn ngữ sinh động, dễ hiểu, dễ tiếp thu, tạo ấn tượng cho người nghe, người đọc.

Cách xác định thao tác lập luận so sánh:

  • Xác định nội dung: Nội dung được so sánh thường là những sự vật, hiện tượng, khái niệm có mối quan hệ với nhau về một mặt nào đó.

  • Xác định mục đích: Mục đích của thao tác so sánh là làm sáng tỏ đặc điểm, bản chất, giá trị của mỗi đối tượng và từ đó nhận thức rõ hơn về vấn đề đang bàn.

  • Xác định cách thức: Thao tác so sánh thường được thực hiện bằng cách đặt các đối tượng vào cùng một bình diện, đánh giá trên cùng một tiêu chí, nêu ra điểm giống nhau và điểm khác nhau giữa các đối tượng.

Xem thêm:

  1. VMonkey - Ứng dụng giúp xây dựng nền tảng tiếng Việt vững chắc cho trẻ
  2. Phương thức biểu đạt: Ôn thi phần Đọc - Hiểu THPT Quốc Gia môn Ngữ Văn

Các dạng bài tập về thao tác lập luận ôn thi THPT Quốc Gia môn Văn

Dạng 1. Bài tập về khái niệm và đặc trưng của các thao tác lập luận:

  • Nêu khái niệm và đặc trưng của từng thao tác lập luận: giải thích, phân tích, chứng minh, bác bỏ, bình luận, so sánh.

  • Phân biệt các thao tác lập luận dựa vào khái niệm và đặc trưng của từng thao tác.

  • Liệt kê các thao tác lập luận có thể được sử dụng trong một văn bản nghị luận.

Dạng 2. Bài tập xác định thao tác lập luận chính trong các văn bản.

Dạng 3. Bài tập luyện tập sử dụng các thao tác lập luận. Ví dụ, viết một đoạn văn bản ngắn sử dụng thao tác lập luận giải thích để làm sáng tỏ một vấn đề.

Dạng 4. Bài tập ứng dụng. Ví dụ, xác định thao tác lập luận chính được sử dụng trong một bài văn nghị luận đã học trong chương trình THPT.

Ôn thi nội dung thao tác lập luận THPT Quốc Gia môn Văn. (Ảnh: Sưu tầm Internet)

Nhìn chung, thao tác lập luận là một trong các kiến thức nền tảng then chốt giúp bạn chinh phục thành công phần Đọc - Hiểu THPT Quốc Gia môn Ngữ Văn. Hãy nắm vững kiến thức, luyện tập thường xuyên và áp dụng linh hoạt các thao tác lập luận trong quá trình giải đề để đạt được kết quả cao nhất.

Ngân Hà
Ngân Hà

Tôi là Ngân Hà (Aly Ngân), biên tập viên đã có hơn 2 năm đảm nhận vị trí Content Marketing chuyên nghiệp, có kiến thức và kinh nghiệm viết bài về lĩnh vực giáo dục và sức khỏe,...

Bài viết liên quan

Trẻ em cần được trao cơ hội để có thể học tập và phát triển tốt hơn. Giúp con khai phá tiềm năng tư duy và ngôn ngữ ngay hôm nay.

Nhận tư vấn Monkey

Mua nhiều hơn, tiết kiệm lớn với Monkey Junior! Ưu đãi lên tới 50% khi mua combo 2, 3, 4 sản phẩm!

NHẬP THÔNG TIN ĐỂ NHẬN ƯU ĐÃI NGAY!

* Áp dụng giảm thêm 5% và nhận quà tặng kèm khi thanh toán online

promotion 1
promotion 2
promotion 3

NHẬP THÔNG TIN ĐỂ NHẬN ƯU ĐÃI NGAY!

* Áp dụng giảm thêm 5% và nhận quà tặng kèm khi thanh toán online