Cách nuôi dạy con 1 - 2 tuổi theo Kỷ Luật Tích Cực | Positive Discipline #4

Video tóm tắt nội dung bài viết (AI)

Tình huống 1: Trẻ 1 - 2 tuổi chạm vào vật gây nguy hiểm

Xác định vấn đề của trẻ 1 - 2 tuổi

Tình huống: Đứa con mới biết đi của bạn rất năng động. Bé đi lại nhanh thoăn thoắt khắp nhà. Đi đến đâu bé cũng chạm vào mọi thứ. Bé vừa với tay lấy một cây kéo mà bé nhìn thấy trên bàn.

Bạn nên làm gì? Hãy suy nghĩ về từng phản ứng dưới đây và quyết định xem cách nào là tốt nhất và tại sao.

1. Phát vào tay bé để dạy bé không được chạm vào những đồ vật nguy hiểm.

2. Quát mắng bé thật lớn để làm bé sợ mà tránh xa cây kéo ra.

3. Nhẹ nhàng lấy cây kéo khỏi tay bé, điềm tĩnh nói cho bé biết món đồ đó gọi là gì và cho bé xem kéo dùng để cắt giấy như thế nào. Giải thích rằng kéo có thể làm bé bị thương, vì vậy bạn sẽ cất chúng đi một nơi an toàn. Sau đó, làm bé xao nhãng bằng một món đồ chơi.

[Thực hành] 5 bước nuôi dạy con theo Kỷ Luật Tích Cực

Xem lại lý thuyết tại: Cách nuôi dạy con theo Kỷ Luật Tích Cực | Positive Discipline #1

Bước 1: Nhớ về mục tiêu dài hạn

Bạn muốn con mình trở thành người biết tự bảo vệ bản thân và có khả năng tư duy. Việc phát tay hay quát mắng chỉ làm bé sợ hãi nhất thời, trong khi việc giải quyết điềm tĩnh sẽ dạy bé hiểu về sự an toàn và giá trị của việc học hỏi.

Bước 2: Tập trung vào Sự ấm áp & Cung cấp cấu trúc

Ở giai đoạn này, trẻ bắt đầu học hỏi từ "cấu trúc" (những chỉ dẫn rõ ràng):

• Sự ấm áp: Giữ thái độ điềm tĩnh, không làm bé hoảng sợ để duy trì cảm giác an toàn.

• Cấu trúc: Đưa ra thông tin rõ ràng về tên vật dụng, công dụng của nó và lý do tại sao nó nguy hiểm. Đây là cách bạn hỗ trợ việc học tập và tư duy độc lập của con.

Bước 3: Xem xét cách trẻ suy nghĩ và cảm nhận

Trẻ ở độ tuổi chập chững biết đi khám phá thế giới chủ yếu bằng cách chạm vào mọi thứ. Bé lấy cây kéo không phải để nghịch ngợm hay chống đối, mà vì bé tò mò. Bé hiểu nhiều từ hơn mức bé có thể nói, nên bé bắt đầu có thể hiểu được các lời giải thích đơn giản.

>> Để có cái nhìn toàn diện về hành trình phát triển của trẻ 0 - 6 tháng theo triết lý PDEP, mời cha mẹ tham khảo bài viết “Cách trẻ 1 - 2 tuổi suy nghĩ và cảm nhận” thuộc chuyên đề “Cha mẹ nên làm gì?”.

Bước 4: Giải quyết vấn đề

Lựa chọn phản ứng tôn trọng mức độ phát triển của trẻ. Việc đánh vào tay sẽ ngăn cản nhu cầu khám phá tự nhiên của bé. Thay vào đó, hãy nhẹ nhàng lấy kéo ra, giải thích ngắn gọn và hướng sự chú ý của bé sang một món đồ chơi an toàn khác.

Bước 5: Phản ứng bằng kỷ luật tích cực

Nếu bạn chọn phương án số 3 (nhẹ nhàng gọi tên đồ vật, giải thích nguy hiểm và cất đi), bạn đang thực hiện kỷ luật tích cực. Cách này vừa bảo vệ an toàn cho bé, vừa dạy cho bé một bài học ý nghĩa về thế giới xung quanh.

Ghi chú quan trọng cho tình huống 1

Trẻ nhỏ cần được khám phá để phát triển não bộ, vì vậy trách nhiệm của cha mẹ là tạo ra một môi trường an toàn:

• Tầm nhìn của trẻ: Hãy thử bò quanh nhà để nhìn mọi thứ từ góc độ của con nhằm phát hiện những nguy hiểm tiềm ẩn.

• Các hành động cụ thể:

• Cất vật sắc nhọn, chất độc, đồ dễ vỡ vào tủ có khóa hoặc trên cao.

• Che các ổ cắm điện.

• Khóa kỹ dao, kéo và các công cụ lao động.

• Cất thuốc vào tủ riêng biệt.

• Xoay tay cầm xoong nồi vào phía trong bếp.

• Đảm bảo các vật nặng (tủ, tivi) không thể bị bé kéo đổ.

Đừng ngăn cấm bé khám phá, hãy đảm bảo ngôi nhà đủ an toàn để bé có thể tự do tìm hiểu mà không gặp nguy hiểm.

Tình huống 2: Trẻ 1 - 2 tuổi làm vỡ đồ yêu thích của cha mẹ

Xác định vấn đề của trẻ 1 - 2 tuổi

Tình huống: Trong một lần đi lại quanh nhà, đứa con mới biết đi của bạn nhìn thấy một chiếc bát đặt trên bàn. Đó vô tình lại là chiếc bát thủ công yêu thích nhất của bạn. Bé nhìn thấy, với tay lấy và làm chiếc bát rơi xuống sàn vỡ tan.

Bạn nên làm gì? Hãy cùng suy nghĩ về từng phản ứng dưới đây và quyết định xem cách nào là tốt nhất và tại sao.

1. Quát mắng giận dữ để cho bé thấy hành động của bé đã làm bạn tổn thương như thế nào và đuổi bé về phòng.

2. Phát vào mông bé để dạy bé không được chạm vào đồ đạc của bạn.

3. Cho bé thấy khuôn mặt buồn của bạn và giải thích rằng bạn rất buồn vì chiếc bát đã vỡ, bởi nó rất đặc biệt đối với bạn. Hãy để bé giúp bạn dọn dẹp và thử sửa lại nó. Giải thích rằng có những thứ khi đã vỡ thì không bao giờ sửa lại được. Hãy cất tất cả những đồ quý giá của bạn vào nơi an toàn ngoài tầm với của bé. Ngồi xuống cùng bé và hướng dẫn bé cách chạm vào đồ vật thật nhẹ nhàng. Cho bé thực hành trên những đồ vật không dễ vỡ.

[Thực hành] 5 bước nuôi dạy con theo Kỷ Luật Tích Cực

Xem lại lý thuyết tại: Cách nuôi dạy con theo Kỷ Luật Tích Cực | Positive Discipline #1

Bước 1: Nhớ về mục tiêu dài hạn

Thay vì chỉ trút giận vì món đồ đã mất, hãy nhớ mục tiêu của bạn là dạy con về trách nhiệm, sự trung thực và cách khắc phục sai lầm. Bạn muốn con hiểu rằng đồ vật có giá trị nhưng mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái còn giá trị hơn.

Bước 2: Tập trung vào Sự ấm áp & Cấu trúc

• Sự ấm áp: Kiềm chế cơn giận, thể hiện cho bé thấy bạn đang buồn nhưng vẫn yêu thương bé. Điều này giúp bé không bị hoảng sợ và sẵn sàng học hỏi.

• Cấu trúc: Giải thích rõ ràng tại sao chiếc bát lại đặc biệt và tại sao hành động của bé dẫn đến việc bát vỡ. Đưa ra hướng dẫn cụ thể để bé biết mình cần làm gì tiếp theo.

Bước 3: Xem xét cách trẻ suy nghĩ và cảm nhận

Trẻ ở độ tuổi chập chững biết đi thường không cố ý làm vỡ đồ để chọc giận bạn. Bé chỉ đang tò mò muốn chạm vào hoặc cầm nắm đồ vật. Trẻ cũng chưa hiểu hết khái niệm "đồ quý giá" hay "dễ vỡ". Khi thấy bạn quát mắng, bé sẽ cảm thấy sợ hãi thay vì hiểu được bài học.

>> Để có cái nhìn toàn diện về hành trình phát triển của trẻ 0 - 6 tháng theo triết lý PDEP, mời cha mẹ tham khảo bài viết “Cách trẻ 1 - 2 tuổi suy nghĩ và cảm nhận” thuộc chuyên đề “Cha mẹ nên làm gì?”.

Bước 4: Giải quyết vấn đề

Thay vì trừng phạt (phương án 1 & 2), hãy chọn cách giải quyết tích cực (phương án 3). Bằng cách cho bé cùng tham gia dọn dẹp (trong điều kiện an toàn) để bé hiểu về hệ quả hành động. Hướng dẫn bé cách cầm nắm đồ vật nhẹ nhàng bằng các đồ dùng không vỡ để bé thực hành.

Bước 5: Phản ứng bằng kỷ luật tích cực

Hãy thừa nhận cảm xúc buồn của mình ("Mẹ rất buồn vì chiếc bát bị vỡ"), sau đó cùng con tìm cách giải quyết. Sau sự cố, hãy cất những món đồ quý giá vào nơi an toàn (child-proofing) để ngăn chặn tình huống tương tự, vì trẻ vẫn đang trong giai đoạn học hỏi bằng cách khám phá.

Ghi chú quan trọng về cơn giận của cha mẹ

Tình huống này rất dễ kích động sự giận dữ. Hãy ghi nhớ các mẹo kiểm soát cảm xúc sau:

• Tín hiệu cảnh báo: Cơn giận là tín hiệu cho thấy sự giao tiếp giữa bạn và con đang bị đứt quãng.

• Kỹ thuật hạ nhiệt:

• Đếm đến 10 trước khi nói hoặc hành động.

• Hạ vai, hít thở sâu và tự nhủ "Bình tĩnh nào".

• Tạm rời khỏi hiện trường nếu thấy mình sắp mất kiểm soát.

• Nhìn từ góc độ của con: Hãy nhớ rằng trẻ em học hỏi dần dần. Sự kiên nhẫn của bạn lúc này chính là bài học thực tế nhất về cách kiểm soát cảm xúc mà bạn dạy cho con.

Những tình huống khó khăn nhất chính là cơ hội tốt nhất để giáo dục con người mà bạn muốn trẻ trở thành.

Tình huống 3: Trẻ 1 - 2 tuổi bé từ chối cha mẹ

Xác định vấn đề của trẻ 1 - 2 tuổi

Tình huống: Trời đang mưa. Bạn cần đưa con đến gặp bác sĩ theo lịch hẹn. Xe buýt của bạn sẽ đến rất sớm. Khi bạn cố gắng mặc áo khoác cho con, bé từ chối mặc. Bé nói "Không!" và chạy trốn khỏi bạn.

Bạn nên làm gì? Hãy suy nghĩ kỹ về từng phản ứng sau đây để quyết định xem cách nào là tốt nhất và tại sao.

1. Tóm lấy bé và phát (đánh) để cho bé thấy rằng bé không thể chống đối quyền hạn của bạn.

2. Tịch thu món đồ chơi yêu thích của bé để trừng phạt.

3. Giải thích rằng ngoài trời đang mưa. Đưa bé ra cửa và chỉ cho bé thấy mưa. Đưa tay bạn ra ngoài để cho bé thấy thế nào là "ướt". Nói với bé rằng bé sẽ được cầm một chiếc ô để giúp bé giữ khô ráo.

[Thực hành] 5 bước nuôi dạy con theo Kỷ Luật Tích Cực

Xem lại lý thuyết tại: Cách nuôi dạy con theo Kỷ Luật Tích Cực | Positive Discipline #1

Bước 1: Nhớ về mục tiêu dài hạn

Mục tiêu của bạn không chỉ là đưa con đến phòng khám đúng giờ, mà còn là nuôi dạy một đứa trẻ biết tự chăm sóc sức khỏe và hiểu lý lẽ. Việc dùng quyền lực để ép buộc chỉ giải quyết được vấn đề trong vài phút nhưng việc giải thích sẽ giúp trẻ học cách tự đưa ra quyết định đúng đắn sau này.

Bước 2: Tập trung vào Sự ấm áp & Cấu trúc

• Sự ấm áp: Giữ thái độ bình tĩnh, không coi sự từ chối của con là "chống đối" cá nhân. Hãy cho trẻ thấy bạn hiểu cảm giác không muốn mặc áo của bé.

• Cấu trúc: Cung cấp thông tin thực tế về môi trường (mưa làm ướt/lạnh) và đưa ra giải pháp thay thế hấp dẫn (cầm ô) để trẻ thấy mình có vai trò trong việc giữ khô ráo.

Bước 3: Xem xét cách trẻ suy nghĩ và cảm nhận

Trẻ từ chối không phải để làm bạn bực mình. Đây là lúc bé khám phá ra mình là một cá thể độc lập và đang thử nghiệm khả năng ra quyết định. Bé có thể chưa hiểu khái niệm "ướt" hay "ốm" sẽ khó chịu thế nào cho đến khi được trực tiếp trải nghiệm hoặc nhìn thấy.

Bước 4: Giải quyết vấn đề

Đánh hay tịch thu đồ chơi (phương án 1 & 2) chỉ tạo ra sự sợ hãi và oán giận. Hãy đưa bé ra cửa, cho bé chạm tay vào nước mưa để cảm nhận cái "ướt". Khi trẻ hiểu được nguyên nhân, trẻ sẽ dễ dàng chấp nhận việc mặc áo khoác hơn.

Bước 5: Phản ứng bằng kỷ luật tích cực

Nếu bạn chọn phương án số 3, bạn đang dạy con bằng trải nghiệm thực tế thay vì áp đặt. Việc cho trẻ tham gia vào giải pháp (như cầm ô) giúp trẻ cảm thấy mình có quyền làm chủ tình huống, từ đó giảm bớt sự kháng cự.

Ghi chú quan trọng về trẻ 1 - 2 tuổi

Những cách giúp cha mẹ xử lý sự từ chối của trẻ:

• Cung cấp sự lựa chọn: Thay vì ra lệnh, hãy cho trẻ chọn giữa hai phương án mà bạn đều chấp nhận được. Ví dụ: "Con muốn mặc áo khoác màu xanh hay màu vàng?" hoặc "Con muốn tự đi ra xe hay để mẹ bế?".

• Đừng đưa ra lựa chọn giả: Nếu bắt buộc phải đi, đừng hỏi "Con có muốn đi không?". Nếu trẻ trả lời "Không", bạn sẽ rơi vào thế bí.

• Lời đe dọa không phải là sự lựa chọn: Những câu như "Mặc vào hoặc bị ăn đòn" không phải là dạy dỗ mà là đe dọa. Điều này chỉ tạo ra sự sợ hãi và làm xấu đi mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái.

Khi trẻ nói "Không", đó là lúc trẻ đang học cách nói "Có" với chính kiến của bản thân. Hãy kiên nhẫn hướng dẫn thay vì khuất phục trẻ.

Các bài viết thuộc chuyên đề “Kỷ luật tích cực”

Để có cái nhìn toàn diện về các áp dụng phương pháp kỷ luật tích cực theo từng độ tuổi, mời cha mẹ tham khảo các bài viết khác trong chuyên đề “Positive Discipline” tại đây:

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao trẻ ở độ tuổi này lại hay nói "Không" với mọi yêu cầu?

Đây là dấu hiệu trẻ đang khám phá bản thân là một cá thể độc lập. Trẻ không cố tình chống đối mà chỉ đang thử nghiệm khả năng tự đưa ra quyết định của mình.

2. Tôi có nên cấm bé chạm vào mọi thứ trong nhà để đảm bảo an toàn?

Không nên cấm đoán hoàn toàn vì trẻ học hỏi thông qua việc chạm và cầm nắm. Thay vào đó, hãy "an toàn hóa" ngôi nhà và tạo ra một môi trường mà trẻ có thể tự do khám phá mà không gặp nguy hiểm.

3. Khi trẻ làm hỏng đồ vật quý giá, việc phạt trẻ có giúp trẻ nhớ lâu hơn không?

Không, hình phạt chỉ khiến trẻ sợ hãi. Hãy giải thích cảm xúc của bạn, cho trẻ cùng tham gia dọn dẹp và hướng dẫn trẻ cách cầm nắm đồ vật nhẹ nhàng bằng các vật dụng không dễ vỡ.

4. Trẻ hay la hét ở quán ăn để đòi đồ chơi, tôi nên làm gì?

Hãy giữ bình tĩnh, nói chuyện nhẹ nhàng để xoa dịu thay vì quát mắng. Việc đánh lạc hướng bằng một món đồ chơi hoặc hoạt động khác thường hiệu quả hơn vì trẻ ở tuổi này dễ bị xao nhãng.

5. Làm sao để trẻ hợp tác hơn khi đến giờ đi ngủ hoặc mặc quần áo?

Hãy đưa ra những sự lựa chọn mà bạn đều chấp nhận được. Ví dụ: "Con muốn mặc áo màu xanh hay màu đỏ?" thay vì ra lệnh, giúp trẻ cảm thấy mình có quyền làm chủ.

6. Có nên đe dọa để trẻ nghe lời nhanh hơn trong tình huống khẩn cấp?

Tuyệt đối không. Lời đe dọa tạo ra sự sợ hãi và làm hỏng mối quan hệ tin cậy. Hãy đưa ra những chỉ dẫn (Cấu trúc) rõ ràng và thực tế để trẻ hiểu lý do tại sao cần phải thực hiện hành động đó.

Việc thấu hiểu và áp dụng Kỷ luật tích cực trong giai đoạn 1 - 2 tuổi có thể coi là nền tảng quan trọng giúp trẻ phát triển tự tin và vững vàng. Hành trình này thường đòi hỏi sự kiên nhẫn cùng những phương pháp tương tác phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý riêng biệt của con.

Để hỗ trợ tối đa cho sự phát triển toàn diện của trẻ, cha mẹ có thể kết hợp cùng lộ trình học tập khoa học từ Monkey Junior. Hãy tải ứng dụng Monkey Junior ngay hôm nay để giúp con tiếp cận ngôn ngữ và tư duy một cách tự nhiên, hiệu quả ngay từ sớm.